Elk jaar wordt de actie Kerkbalans ondersteund door een thema. Die thema's hebben, sinds het begin van de actie in 1973, vaak een dubbele betekenis, die de eigenheid van kerken en het belang van geldwerving uitdrukt. Die dubbele insteek heeft vondsten opgeleverd als: "Omdat je rekent op elkaar", "Het gaat om meer" en "Omdat je geeft om je kerk".

Soms lijkt het inderdaad alsof Kerk en geld niet bij elkaar gezet mogen worden. Alsof het onderwerp 'geld' taboe is, omdat het naast het begrip 'Kerk' een te materialistisch karakter zou hebben.

Maar waar het bij de actie Kerkbalans om gaat is het benadrukken van de betrokkenheid van parochianen en gemeenteleden bij hun eigen geloofsgemeenschap, ook financieel. Kerkbalans wil begrip kweken voor het feit dat een parochie of gemeente veel kosten moet maken, juist om als gemeenschap te kunnen functioneren. Geen enkele gemeenschap kan immers geven, zonder te ontvangen.

Veel maatschappelijke organisaties in Nederland worden door de overheid met subsidies ondersteund. Die vlieger gaat voor de kerken niet op, zij moeten hun financiën geheel zelfstandig opbrengen. Hieraan ligt de algemeen aanvaarde scheiding tussen Kerk en staat ten grondslag. Dat wil zeggen dat kerkgenootschappen hun godsdienst vrijelijk kunnen bepalen en belijden en dat de staat dit respecteert en zich onthoudt van elke - ook financiële - bemoeienis met de uitoefening van activiteiten op godsdienstig of levensbeschouwelijk terrein.

Alleen het onderhoud en de restauratie van kerkelijke monumenten, als onderdeel van het nationaal monumentenbezit, wordt (deels) door de overheid gesubsidieerd. Hier is dan ook sprake van een 'echte' overheidstaak, het behoud van cultureel-historisch erfgoed, en niet van het ondersteunen van kerkgenootschappen.

Nederland kent niet zoiets als de Duitse 'Kirchensteuer', waarbij een deel van de belastingopbrengsten direct aan de ondersteuning van kerken ten goede komt. Het bijzondere van de actie Kerkbalans - en dat is ook haar kracht - is dat er geen verplichting wordt gelegd op het leveren van een bijdrage. Er wordt jaarlijks een beroep gedaan op persoonlijke, bewuste betrokkenheid. Mensen dragen uitsluitend op basis van vrijwilligheid bij. In die zin is Kerkbalans een unieke actie, zeker in Europa en misschien zelfs in de hele wereld.

Het zal duidelijk zijn dat plaatselijk kiezen voor landelijke ondersteuning voordelen biedt: Het materiaal van de actie kan relatief goedkoop vervaardigd worden: een oplage van bijvoorbeeld twee miljoen folders (zoals bij Kerkbalans het geval is) maakt de stuksprijs aanmerkelijk lager en geeft de mogelijkheid de kwaliteit te verbeteren (zoals het gebruik van meerkleurendruk).

Een centrale aanpak schept de mogelijkheid deskundigen aan te trekken op het gebied van het ontwerpen van de afbeelding op de folder en de affiche, het schrijven van teksten, het vervaardigen van illustraties met tekeningen en foto's. Er wordt een landelijke publiciteitscampagne opgezet waarvan een persconferentie een onderdeel vormt. Met deze persconferentie begin januari wordt ieder jaar de actie gepresenteerd aan kranten en omroepen, via de radio- en televisiereclame (spots en langere programma's) en advertenties in landelijke media.

Soms wordt inderdaad de vraag gesteld of geldwerven in hartje winter, pal na de dure feestmaand december, wel zo verstandig is? Is het niet beter werven in het voorjaar of de zomer, als de mensen zich door de zonnestralen tot een goed en vrijgevig humeur laten verwarmen?

Misschien wel, maar toen de actie begin jaren zeventig landelijk werd opgezet, bood het interkerkelijk (en nationaal) collecterooster alleen nog een plaatsje in de koude januarimaand.

En hoewel uit noodzaak geboren, biedt januari vele voordelen: de gemeenteleden en parochianen wordt alleen nog maar een toezegging gevraagd, waarvan de betaling nog over het hele komende jaar uitgespreid kan worden.

In feite gaat de actie Kerkbalans het hele jaar door. De landelijke promotie duurt formeel twee weken (drie weekeinden). In sommige parochies en gemeenten is die periode nog korter. Zo'n samenballing van activiteiten is een goede zaak, want het biedt de mogelijkheid in één keer ieders aandacht te vragen op een aansprekende en boeiende manier. Bovendien kunnen de parochies en gemeenten optimaal profiteren van de royale landelijke reclamecampagne.

Elke parochie of gemeente is overigens vrij de geldwerving in een andere periode te houden, wanneer dat om bepaalde redenen gunstiger zou zijn.